Pisanki

Skrzętne dziewczęta, pragnące godnie uczcić Święta Wielkanocne, już od Popielca barwią pisanki. Do niedawna każda z ziem polskich posiadała własny styl pisanek, zwanych także kraszankami. Drobne różnice barwy i rysunku pozwalały nieomylnie poznać skąd dany okaz pochodzi. Kraszanki pisane były drewienkiem maczanym w rozpuszczonym wosku, barwione szlachetnymi barwnikami roślinnymi. Praca ta wymagała nie lada zręczności i - powiedzmy otwarcie - talentu.

Kompozycja była w głowie. Na białej skorupie jajka nie znaczył się żaden ślad. Dziewczyna pokrywała woskiem płaszczyzny mające w przyszłości pozostać białymi i zanurzała jajko w barwniku żółtym. Po wysuszeniu, pokrywała woskiem to, co miało zostać żółte, i gdy włożyła pisankę, do roztworu czerwonego, otrzymywała trójkolorowy wzór, biało-żółto-czerwony. Niesyta efektu, zakładała woskiem to, co powinno było pozostać czerwone, i kładła jajko do roztworu niebieskiego, zielonego i tak dalej.  Zakończeniem żmudnej pracy było gotowanie jajka w "brezylii", korzeniu farbiarskim wypełniającym wszystkie nie pokryte dotąd woskiem płaszczyzny jajka głębokim granatowym kolorem. To było tło, od którego cudnie odbijały barwy.

Najkunsztowniejsze były pisanki huculskie, pokryte drobnym ornamentem przypominającym mozaikę. Za najpiękniejsze uchodziły kraszanki podolskie, pochodzące z okolic Kamieńca lub Jarmoliniec. Wszędzie zaś, na Podolu, Polesiu, Mazowszu, wzór i rodzaj pisanek nie ulegały zmianie. Każdy rysunek posiadał swą nazwę, był hieratyczny, zastygły od wieków.

Wśród barwnych pisanek podolskich wyróżniał się typ kraszanki jednolicie ciemnej, pokrytej białym rysunkiem podobnym do greckiego meandra, wyrażającym ruch fal - nieskończoność. Ten skromny wzór bez początku i końca, obiegający jajko kilkakrotnie, zwano "śmiertelnym", a ozdobione nim pisanki przechowywano od świąt do świąt, by w razie zgonu w rodzinie włożyć je umarłemu do trumny.

Z. Kossak, Rok Polski, Warszawa 1974

Zdjęcie: http://pl.wikipedia.org