Drzeworyt ludowy

Chronologicznie polski drzeworyt ludowy wyprzedza niewiele nasze malarstwo tego typu i długi czas współistnieje z nim, a jest punktem genetycznym dla kilku rdzennie polskich grup obrazów na szkle. Wykonywanie drzeworytów, podobnie zresztą jak malowanie obrazów, było sztuką o tyle profesjonalną, że zajmowali się tym tylko nieliczni, technicznie do tego przygotowani specjaliści. Każdy wybitniejszy artysta, czy jego warsztat, wytwarzał swój indywidualny styl. Drzeworyt jest bardzo zbliżony do stylu i charakteru naszych ludowych obrazów malowanych i polega n zupełnie płaskim przedstawianiu mocnym konturem obwiedzionej postaci, której sylweta przyjmuje niejednokrotnie bardzo dekoracyjne kształty.

Drugim czynnikiem dekoracyjnym jest ornament, przeważnie kwiatowy, rzucany na szaty świętego lub otaczające go tło; charakter ornamentu przejmują też takie realia, jak słońce i księżyc, elementy krajobrazu czy też draperie. Trzecią, najważniejszą i dla stylu polskiego ludowego drzeworytu najistotniejszą jego cechą jest podział szat, czy innych płaszczyzn obwiedzionych konturem, na pasma złożone z krótkich, równoległych, działających rytmiką swego układu kresek. Ich efekt dekoracyjny dominuje w całości i decyduje o artystycznym obliczu drzeworytu. Podobne znaczenie mają rytmiczne układy innych motywów, wśród których bardzo charakterystyczny dla grupy drzeworytów z południowo-wschodniego kąta Polski jest mały, łukowato zaokrąglony, syntetyczny w kształcie biały listek, występujący zawsze w jednolitej płaszczyźnie szat jako jej rytmiczny przystrój.

Drzeworyty ludowe odbijane były czarną farbą na szarawym papierze. Często były one kolorowane, więc wilobarwne: czarno-czerwono-niebieskie.

Polski drzeworyt ludowy należy do najcenniejszych dzieł naszej sztuki ludowej. Jest on czymś pośrednim między malarstwem ludowym a snycerką. Z malarstwem łączy go lapidarność konturu i ornament kwiatowy, z rzeźbą - nasycanie całej powierzchni rytmiką drobnych elementów, głównie równoległych kreseczek. Jego zasadniczym środkiem wyrazu jest czarna kreska na białym tle.

Najgęstsze skupiska drzeworytów ludowych znajdują się na południu Polski, głównie w województwie rzeszowskim, gdzie leży miasteczko Płazów, z którego pochodzi duża część wydanych dotąd drzeworytów, odbitych ze znalezionych tam klocków.

Bibliografia:

J. Grabowski, Sztuka Ludowa; formy i regiony w Polsce, Warszawa 1966