Malowanki zalipiańskie

Malowanie bezpośrednio na ścianach, powale i piecu lub na papierach naklejanych na ściany uprawiane jest jeszcze w Zalipiu, stanowiącym obecnie "stolicę"słynnej z malowanek okolicy. Przestrzeń objęta przez malarstwo typu zalipiańskiego sięgała dawniej od Dunajca na zachodzie - gdzieś po Radwan i Szczucin na wschodzie, przy czym twórczość ta koncentrowała się w pasie ciągnącym się od Żabna na północ, ku Wiśle, przekraczając ją jedynie koło Trzebnicy i Parchocina. Malowanki rozwinęły się około wiek temu prawdopodobnie z plam okrągłych o jasnym kolorze rozpuszczonej gliny, którymi "rozjaśniano" dawniej zakopcone części ścian, pieca i powały.

Drzeworyt ludowy

Chronologicznie polski drzeworyt ludowy wyprzedza niewiele nasze malarstwo tego typu i długi czas współistnieje z nim, a jest punktem genetycznym dla kilku rdzennie polskich grup obrazów na szkle. Wykonywanie drzeworytów, podobnie zresztą jak malowanie obrazów, było sztuką o tyle profesjonalną, że zajmowali się tym tylko nieliczni, technicznie do tego przygotowani specjaliści. Każdy wybitniejszy artysta, czy jego warsztat, wytwarzał swój indywidualny styl. Drzeworyt jest bardzo zbliżony do stylu i charakteru naszych ludowych obrazów malowanych i polega n zupełnie płaskim przedstawianiu mocnym konturem obwiedzionej postaci, której sylweta przyjmuje niejednokrotnie bardzo dekoracyjne kształty.

Malowane skrzynie ludowe

Malowane skrzynie ludowe są najciekawszym przedmiotem wiejskiego meblarstwa. Jeszcze do niedawna stanowiły najważniejszy sprzęt w wiejskiej izbie, musiał więc być okazały i pięknie przyozdobiony, tym bardziej że zanim stał się w domu najważniejszym meblem, znajdował się obowiązkowo w posagu każdej panny młodej. Wykonywano je z suchego drewna, najczęściej świerkowego, czasem - na Podhalu - z limby, ale zawsze z drewna czystego i koniecznie bez sęków, aby ustrzec pzechowywaną w nich odzież przed molami. Zdobiono te skrzynie malaturami w kwiaty, niekiedy w bukiety barwne i rozłożyste, komponowane na kolorowym tle.

Galeria obrazów świętych

Obrazy zawieszano dawniej zwartym szeregiem, jeden obok drugiego, wzdłuż całej ściany przeciwległej do drzwi wejściowych. Dolnymi krawędziami obrazy te wspierały się na poziomo przybitej półce tzw. „listwie”, górą przymocowane do powały w ten sposób, że wisiały lekko nachylone ku widzowi. Miejsce za obrazami, otoczone opieką całej plejady świętych, wykorzystywane było do przechowywania przedmiotów specjalnie wartościowych. Znajdowały się tam zioła poświęcone, używane do celów leczniczych, dokumenty rodzinne itp. Opisany wyżej sposób wieszania obrazów dziś jeszcze spotkać można w niektórych bardziej konserwatywnych wsiach góralszczyzny. Poza tym obrazy wiszą płasko, rzędem na ścianie, przy czym jednolity ich ciąg przerywa niekiedy, tworząc wolne pola wykorzystywane w celach dekoracyjnych.